Τσιγάρο και άτμισμα στο στόχαστρο: Η απόφαση «βόμβα» της ΕΕ για τους εξωτερικούς χώρους

Ένα ακόμη βήμα προς μια «γενιά χωρίς καπνό» κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση . Το Συμβούλιο Υπουργών Υγείας της ΕΕ ενέκρινε νέα σύσταση που επεκτείνει την απαγόρευση του καπνίσματος και του ατμίσματος και σε εξωτερικούς χώρους, όπως καφετέριες, παιδικές χαρές, στάσεις μέσων μεταφοράς και υπαίθριους χώρους όπου συχνάζουν παιδιά και έφηβοι.

Η απόφαση αφορά όλους τους τύπους προϊόντων καπνού και νικοτίνης – παραδοσιακά τσιγάρα, ηλεκτρονικά τσιγάρα και προϊόντα θέρμανσης καπνού – ωστόσο δεν είναι δεσμευτική, αφήνοντας στα κράτη-μέλη την τελική επιλογή για το αν και πώς θα την εφαρμόσουν.

Πού επεκτείνεται η απαγόρευση

Η νέα σύσταση της Κομισιόν, που εγκρίθηκε από τους υπουργούς Υγείας, και δόθηκε στη δημοσιότητα στις αρχές Δεκεμβρίου καλεί τα κράτη-μέλη να επεκτείνουν τους χώρους χωρίς καπνό και αερολύματα σε:

• εξωτερικούς χώρους καφέ και εστιατορίων
• παιδικές χαρές
• στάσεις και αποβάθρες μέσων μαζικής μεταφοράς
• υπαίθριους χώρους αθλητισμού και αναψυχής
• χώρους όπου βρίσκονται παιδιά και έφηβοι

Η ΕΕ επιδιώκει να περιορίσει όχι μόνο το παθητικό κάπνισμα, αλλά και την εικόνα του καπνίσματος ως «φυσιολογικής κοινωνικής συνήθειας», ιδιαίτερα μπροστά στις νεότερες ηλικίες.

Στο στόχαστρο και τα ηλεκτρονικά τσιγάρα

Σε αντίθεση με το 2009, όταν θεσπίστηκε η πρώτη ευρωπαϊκή σύσταση για περιβάλλον χωρίς καπνό, η νέα απόφαση λαμβάνει υπόψη την έκρηξη των εναλλακτικών προϊόντων νικοτίνης.

Η σύσταση περιλαμβάνει ρητά:

• ηλεκτρονικά τσιγάρα
• προϊόντα θέρμανσης καπνού
• κάθε προϊόν που εκπέμπει αερολύματα

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τα προϊόντα αυτά δεν είναι ακίνδυνα, καθώς εκπέμπουν τοξικές ουσίες που συνδέονται με καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα.

Τα στοιχεία που ανησυχούν την ΕΕ

Τα δεδομένα που συνοδεύουν την απόφαση είναι αποκαλυπτικά:

• Το 54% των καπνιστών στην ΕΕ ξεκίνησε να καπνίζει πριν από τα 19 έτη
• Το 14% πριν από τα 15, δηλαδή σε παιδική ηλικία

Το Ευρωβαρόμετρο 2023 δείχνει ότι:

• το 74% των πολιτών έχει δει άτομα να καπνίζουν σε υπαίθριες βεράντες
• το 42% έχει δει καπνιστές σε χώρους για παιδιά
• σχεδόν οι μισοί έχουν εκτεθεί σε ηλεκτρονικό τσιγάρο σε τέτοιους χώρους

Η ΕΕ εκτιμά ότι η έκθεση σε καπνό και αερολύματα σε εξωτερικούς χώρους παραμένει υποτιμημένος αλλά υπαρκτός κίνδυνος.

Πολιτική σύγκρουση και «κόκκινες γραμμές»

Η διαμόρφωση της σύστασης δεν ήταν εύκολη. Στην Ευρωβουλή προηγήθηκε έντονη αντιπαράθεση ανάμεσα:

• σε όσους ζητούν αυστηρότερη νομοθεσία για λόγους δημόσιας υγείας
• και σε εκείνους που επικαλούνται τις ατομικές ελευθερίες και τον μη δεσμευτικό χαρακτήρα των συστάσεων

Τελικά, επελέγη η οδός της σύστασης και όχι της υποχρεωτικής νομοθεσίας, αφήνοντας το μπαλάκι στα κράτη-μέλη.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, η απόφαση ανοίγει ξανά τη συζήτηση για:

• την εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου στην πράξη
• την επέκτασή του σε υπαίθριους χώρους
• τον έλεγχο των ηλεκτρονικών τσιγάρων, ιδιαίτερα στους νέους

Το αν και πότε θα υπάρξουν αλλαγές, θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από τις επιλογές της εκάστοτε κυβέρνησης.

Τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα για το κάπνισμα

Στην Ελλάδα δεν ισχύει καθολική απαγόρευση καπνίσματος σε εξωτερικούς χώρους. Ο αντικαπνιστικός νόμος εφαρμόζεται με σαφείς διαχωρισμούς:

Απαγορεύεται το κάπνισμα:

1. Σε όλους τους κλειστούς δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους (καφέ, μπαρ, εστιατόρια, γραφεία, ΜΜΜ)
2. Σε χώρους όπου βρίσκονται ανήλικοι, ανεξαρτήτως αν είναι κλειστοί ή ανοιχτοί:

• παιδικές χαρές
• σχολεία και προαύλια
• παιδικοί και βρεφονηπιακοί σταθμοί
• χώροι άθλησης παιδιών

Επιτρέπεται το κάπνισμα:

• Σε βεράντες και εξωτερικούς χώρους καφέ και εστίασης
• Σε υπαίθριες στάσεις μέσων μεταφοράς, εφόσον δεν υπάρχει ειδική απαγόρευση
• Γενικά σε εξωτερικούς χώρους ενηλίκων που δεν χαρακτηρίζονται χώροι ανηλίκων

Η απόφαση των υπουργών Υγείας της ΕΕ δεν αλλάζει αυτόματα το ισχύον πλαίσιο στην Ελλάδα, καθώς έχει χαρακτήρα σύστασης. Για να επεκταθεί η απαγόρευση και σε εξωτερικούς χώρους απαιτείται νέα νομοθετική ή υπουργική παρέμβαση.